الشيخ محمد تقي بهجت
322
جامع المسائل ( فارسي )
و قول مباشر در ادّعاى خطأ ، با يمين او مقبول است . و قول جانى در انكار اضطراب ، مقدم است با يمين او . و ديهء زيادتى حاصله به غير عمد [ آيا ] ديهء موضحه است مثلًا يا تقسيط ديه موضحه به مجموع زائد و مزيد عليه ؟ اقرب اول است . و در زيادتى موضحهء مستوعبهء رأس مجنى عليه با صِغَر سر جانى ، اقرب تقسيط است بر حسب اصل و اخذ مقابل زيادتى از جانى . و منتقل نمىشود قصاص به عضو ديگر براى مماثلت در استيعاب ؛ و اگر عضو ، ديه مقدّره نداشته ، توزيع حكومت و ارش مىشود . و در صورت اختلاف مواضع جراحت ، اقرب ملاحظه خصوص زيادتى است و حكومت نسبت به آن ، بدون ملاحظه مواضع استيفاء شده در صورت عدم ارتباط در خصوصيت ارش . لزوم اقتصار بر مقدار مساحت جراحت حتى با استيعاب در مجنىّ عليه و اگر در مجنى عليه ، به واسطهء صِغَر ، استيعاب جراحت بوده ، رعايت استيعاب در جانى كبير نمىشود بلكه اقتصار بر مقدار مساحت جراحت مىشود از محل شروع جانى در مماثل ؛ و در عكس فرض ، استيعاب مىشود در قصاص اگر چه در جنايت ، نصف رأس بوده مثلًا به واسطهء كِبَر رأس مجنى عليه ، براى محافظت بر مساحت جراحت ، با مماثلت از سائر جهات مثل خط مستقيم يا منحنى . اگر سر جانى بزرگتر مجنىّ عليه باشد اگر پوست تمام سر را جدا كرد و سر جانى اكبر بود ، مخيّر است در نقص بقيهء مقدار از سر جانى از ابتدا يا انتها . اگر جراحت در يك طرف مخصوص باشد اگر جراحت در يك طرف مخصوص بود ، قصاص ، مختص به همان طرف است . اگر سر جانى صغير باشد اگر جنايت در مقدّم سر بود و سر جانى صغير بود ، از مؤخّر آن تكميل مىشود نه آن كه ارش يا ديه در زائد از مقدّم سر مأخوذ مىشود .